Uzaktan emek verme dünya genelinde bulunduğu benzer biçimde Türkiye’de de giderek süregeleşiyor. Büro çalışanları başta olmak suretiyle çoğu meslek mensupları haftanın tamamında ya da tamamına yakınında uzaktan çalışıyor.
Mevzu ile ilgili yönetmeliğe nazaran, uzaktan çalışmaya dair iş sözleşmeleri yazılı yapılmak mecburiyetinde. İşin tarifi, yapılmış biçimi, işin zamanı ve yeri, ücret tutarı, ücretin ödenmesine dair hususlar, işveren doğrultusundan sağlanan vasıtalar, ekipman ve bunların korunmasına dair yükümlülükler, işverenin işçiyle etkileşim kurma biçimi ile {genel} ve hususi emek verme şartlarına dair hükümlerin sözleşme ile düzenlenmesi gerekiyor.
Yönetmelik uyarınca, iş sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa uzaktan çalışan işçinin mal ve hizmet üretimi amacıyla lüzumlu araç-gereç ve iş araçları işverence karşılanır. Araç-gereç ve iş araçlarının kullanım temelleri ile bakım ve tamir koşulları açık ve anlaşılır bir halde işçiye bildirilir.
İş araçlarının işverence sağlanması durumunda, bunların işçiye teslim edilmiş olduğu tarihteki bedellerini gösterir sıralama yazılı olarak işçiye teslim edilir. Söz hususu araç-gereç ve iş araçları bir anlamda işçiye zimmetlenir.
İşin yerine getirilmesinden meydana gelen mal ya da hizmet üretimiyle direkt olarak alakalı mecburi giderlerin belirleme edilmesine ve karşılanmasına dair hususlar iş sözleşmesinde belirtilir.
Uzaktan çalışmanın uygulanacağı vakit aralığı ve zamanı iş sözleşmesinde belirtilir. İş Kanunu’ndaki sınırlamalara bağlı kalmak şartıyla taraflarca emek verme saatlerinde farklılık yapabilir. Çok emek verme işverenin yazılı isteği üstüne yapılır. İşçinin çok emek vermeyi kabul etmesi durumunda geçerlilik kazanır.
İşveren, işin kalitesini öneme alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri konusu ile ilgili çalışanı bilgilendirmekle, lüzumlu eğitimi vermekle, sıhhat nezaretini sağlamakla ve ekipmanla alakalı lüzumlu iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlüdür.
Tehlikeli kimyasal madde ve radyoaktif maddelerle oluşturulan işlerde uzaktan emek verme yapılamaz.
işçi yeni işe alınırken direkt olarak uzaktan emek verme sözleşmesi gerçekleşebileceği benzer biçimde iş yerinde düzgüsel çalışan işçi, tarafların kabul etmesi durumunda uzaktan çalışmaya geçebilir. Bu halde iş sözleşmesi uzaktan emek verme sözleşmesine dönüştürülür.
Uzaktan çalışmak isteyen işçi işverenden bu hususta yazılı talepte bulunmak zorundadır. İşveren yanıtını 30 gün içerisinde yazılı olarak işçiye bildirir. Talebin kabul edilmesi durumunda uzaktan emek verme sözleşmesi yapılır.
Uzaktan çalışmaya geride bıraktığımız işçi, yazılı olarak yeniden işyerinde emek verme talebinde bulunabilir. İşveren isteği öncelikli olarak değerlendirir.
Pandemide bulunduğu benzer biçimde uzaktan çalışmanın zor olan nedenlerle iş yerinin tamamında ya da bir alanında uygulanması durumunda uzaktan çalışmaya geçiş amacıyla işçinin isteği ve onayı aranmaz.
Internasyonal Emek verme Teşkilatı’nün (ILO) 177 Sayılı Evde Emek verme Sözleşmesi Türkiye doğrultusundan şimdilik onaylanmadı. Sözleşme, evde çalışanlar ile başka çalışanlar içinde ayrımcılık yapılmamasını öngörüyor.
Türkiye sözleşmeyi onaylamamakla eş güdümlü, ILO’nun söz hususu sözleşmeyle alakalı 184 sayılı tavsiye sonucu evde çalışanların enerji ve su tüketimi, iletişim, makine ve teçhizatın bakımıyla alakalı meydana çıkan giderler benzer biçimde işleriyle bağlantılı maliyetlerin işverenden talep edebileceği tahmin ediliyor.
